TARİH KOKAN YAPILAR I: ATİNA AKROPOLİSİ

TARİH KOKAN YAPILAR I: ATİNA AKROPOLİSİ

Temmuz 30, 2021 0 Yazar: Ömer Uslu

Akropolis Antik Yunan kentlerinde, kentlerin yanı başındaki tepelere inşa edilen hisarlara ve bu yapıların bulunduğu özel alanlara verilen addır.

Klasik dönem Yunanistan’ında her önemli yerleşme yerinin bir akropolisi vardı ve akropolisler büyük şehirlerin en önemli bölgeleriydi. Dini işlevi de bulunan akropolislerde tapınaklar, hazinedarlıklar ve çeşitli kurumlar da yer alırdı. MÖ 5. yüzyılda yalnızca tapınaklara ayrılmış olan akropolisler, bir tepe üzerinde bulunmasından ötürü saldırı esnasında kent halkının sığınağı olarak kullanılmaktaydı.

Kelime anlamı ‘’yüksek şehir’’ olan akropolislerden Yunanistan’da çok sayıda bulunsa da bunlardan en önemlisi yazımıza da başlığını veren Atina Akropolisidir.

Atina Akropolisi, Atina’ya hakim yüksek bir kayalık üzerine kurulu büyük mimari ve tarihi önemi olan birçok antik yapı kalıntıları bulunduran bir hisardır. En bilinen akropolis olduğu için genellikle akropolis deyince ilk akla gelen yerdir.

Yaklaşık 2400 senedir Atina’yı tepeden izleyen akropolis Cilalı Taş Devrinde inşa edilmiştir. Tunç devrinde evler ve bir kral sarayı yapıldı. Ancak çoğu günümüze kadar ulaşamadı. Günümüzde kalan görkemli yapılar, MÖ. 5. Yüzyılda devlet adamı Perikles tarafından başlatılan geniş bir yapı programı sonucunda yerleştirildi. Atina Akropolisi başlıca 4 yapıttan oluşmaktadır.

  • Parthenon (Athena Parthenos Tapınağı) : MÖ 437-432
  • Propylaion (kapılı giriş) : MÖ 437-432
  • Athena tapınağı : MÖ 427-424
  • Erekhtheion : MÖ 421-4057

Bu yapıların ayakta kalan bölümleri hala restorasyon aşamasındadır.

Parthenon (MÖ 437-432)

Antik Yunan’dan günümüze kalan yapılar arasında en iyi bilinenidir ve antik Yunan mimarisinin en büyük eseri olarak kabul edilir. Dış cephesinde kullanılan heykeltıraşlığın Yunan sanatının en yüksek noktası olduğu düşünülür. Dünyanın en büyük kültürel abidelerinden biri olan Partenon, Antik Yunan’ın ve Atina demokrasisinin de sembolüdür. Tapınak Dor üslubu ile inşa edilmiştir.

Partenon isminin Athena Parthenos’un kült heykelinden geldiği sanılmaktadır. Bu heykel Fidias tarafından fildişi ve altın kullanılarak yapılmıştır. Altın oranın insanoğlu tarafından ilk uygulamalarından biridir. cepheden bakıldığında, genişliğinin yüksekliğine oranı, neredeyse tam olarak altın oran’a eşittir.

Propylon (MÖ 437-432)

Antik Yunan mimarisinde anıtsal bir geçittir.

Erekhtheion (MÖ 421-405)

Yunanistan’ın başkenti Atina’da bulunan bir Antik Yunan tapınağıdır. Tapınak, MÖ 406 yılında inşa edilmiş olup Akropolis’in kuzeyinde yer almaktadır ve Athena ve Poseidon’a adanmıştır. Erehteyon, sonradan Bizans döneminde bir kilise, Frankokrasi döneminde bir saray ve Osmanlı döneminde de bir Türk komutanın ikametgâhı olarak kullanılmıştır.

Akropolis, 90 metre yüksekliğinde bir tepede konumuyla şehrin hemen hemen her yerinden görülmektedir. Özellikle gece ışıklandırmasıyla romantik ve mitolojik bir hava katmaktadır. Ayrıca Akropolis’in Atina’nın mümkün olduğunca her tarafından görülebilmesi için Atina’da 17,5 metreden yüksek bina inşa etmek yasaklanmıştır.