Cami Tipleri

Cami Tipleri

Haziran 13, 2021 0 Yazar: Kağan Güler

Anadolu’da ortaya çıkan Türk mimarisi farklı karakteristik özellikler geliştirmiştir. Anıtsal taç kapılar, işlevsel olmayan minareler gibi mimari elemanlara rastlanır. Tromp benzeri bir öğe olan mukarnas oluşmuştur. Selçuklu camileri düz ve oransal olarak insani boyutlardadır. Selçuklu camiinde genellikle kubbe yoktur. Olanlar ise merkezi ve büyük değil küçük ölçeklidirler. Bazı yapılarda da mihrap üzerindeki bu küçük kubbe sivri külah şeklindedir. Merkezi kubbe olmadığı için tavan genellikle çok sayıda sütun tarafından taşınır. Yani özet olarak Selçuklu camileri örtü sistemi çok sayıda ayak üzerine oturmuş yaygın tipin örnekleri ve bu tipin değişik yorumlara uğramış çeşitleridir. Bu tipleri 5 ayrı tipoloji olarak inceleyebiliriz:

– Transept Plan Tipi ve Bu Plandan Gelişen Camiler

– Küfe Plan Tipi ve Bu Plandan Gelişen Camiler

– Büyük Selçuklu Tipi Eyvanlı Camiler

– Kuzey-Güney Doğrultusunda Derinlemesine Yönelen Camiler

– Mescitler

1)Transept Plan Tipi ve Bu Plandan Gelişen Camiler

Bu tipte mihrap duvarına paralel sahınlar, mihrap önünde yan sahınlara göre daha yüksek tutulmuş bir sahın ile kesilir. Genelde, burada sadece mihrabı vurgulamak üzere bir kubbe bulunur. Bu tipin ilk örneği Merv’deki Talhatan Baba Camii’nde karşımıza çıkmaktadır. Anadolu’da Artuklu camileri bu plan tipinde örnekler vermişlerdir.

2) Kûfe Plan Tipi ve Bu Plandan Gelişen Camiler

Kûfe plan tipinde harim, enlemesine veya derinlemesine dikdörtgen planlıdır düz şekilde konumlanan ayaklarla taşınan düz bir çatıyla örtülmektedir. Genelde harim önünde revaklı bir avlu olur.

Sivas Ulu Cami

3) Büyük Selçuklu Tipi Eyvanlı Camiler

Büyük Selçuklu devletindeki dört eyvan geleneğinin devamı niteliğindedir. Girişin karşısındaki eyvan daha büyük olur ve arkasında da mihrap önü kubbesi vardır. Bu tipe Anadolu’da sadece Malatya Ulu Camii örnektir.

Erzurum Ulu Camii

4) Kuzey-Güney Doğrultusunda Derinlemesine Yönelen Camiler

Harim mihraba göre uzunlamasına tasarlanmıştır. Üç veya beş sahınlı olarak düzenlenen harimde orta sahın diğerlerine göre daha yüksek ve geniştir içerisinde iç avlu da vardır. Köşklü ve Bazilikal olmak üzere iki ayrı plan tipi şeklinde uygulanmıştır:

Köşklü Camiler Köşklü camilerin en büyük özelliği orta sahının merkezinde bir aydınlık açıklığı bulunmasıdır. Bu öğe köşk gibi vurgulanmasına sebep olur.

Bazilikal Camiler Mihraba dikey gelişen 3 veya 5 sahından oluşan harim oluşur. Bunların örtü sistemi bazen düz ahşap tavan şeklinde bazen de tonoz ve mihrap önü kubbesi kullanılarak uygulanmıştır. En önemli özelliğide kubbe sayısının artmasıdır.

5) Mescitler

Küçük ölçekli mekanlardır. Üzerleri kubbe örtülü kübik hacimlerdir. Çoğunun önünde tonoz örtülü bir giriş mekânı bulunur. Genellikle moloz taş veya tuğladan yapılmışlardır.

Küçük ölçekli mekanlardır. Üzerleri kubbe örtülü kübik hacimlerdir. Çoğunun önünde tonoz örtülü bir giriş mekânı bulunur. Genellikle moloz taş veya tuğladan yapılmışlardır.

KONUK YAZAR: AYŞEGÜL AÇIKGÖZ